Kaynak hataları, dikişin mekanik mukavemetini, korozyon dayanımını ve yorulma ömrünü doğrudan etkiler. Modern kaynak kalite yönetiminde hatalar EN ISO 6520-1 standardı ile sınıflandırılır ve EN ISO 5817 kapsamında kabul kriterleri belirlenir.
Hata Sınıflandırması (EN ISO 6520-1)
Kaynak hataları altı ana grupta toplanır:
| Grup | Hata Türü | Tipik Örnek |
|---|---|---|
| 1 | Çatlaklar | Soğuk çatlak, sıcak çatlak, lameller yırtılma |
| 2 | Boşluklar | Gözenek (porozite), gaz delikleri |
| 3 | Katı kalıntılar | Cüruf kalıntısı, oksit kalıntısı |
| 4 | Birleşim hataları | Eksik nüfuziyet, yan duvar yetmezliği |
| 5 | Şekil hataları | Çentikli kenar, yetersiz dolgu, sarkma |
| 6 | Diğer | Ark sıçraması, ark izleri |
EN ISO 5817 Kabul Sınıfları
EN ISO 5817 standardı üç farklı kalite seviyesi tanımlar:
- Sınıf B (yüksek): Yorulma yüklü yapı, basınçlı kap, savunma sanayi.
- Sınıf C (orta): Standart yapısal çelik konstrüksiyon, EN 1090 EXC2.
- Sınıf D (düşük): Düşük yüklü, statik yüklü genel imalat.
1. Soğuk Çatlak (Cold Crack)
Soğuk çatlak, kaynak bittikten saatler hatta günler sonra oluşan, hidrojen kaynaklı gecikmiş çatlaktır. Üç koşulun bir arada olması gerekir:
- Difüzible hidrojen (yetersiz kurutma, nemli ortam)
- Yüksek çekme gerilmesi (kalın kesit, kısıtlı bağlantı)
- Çatlamaya duyarlı mikroyapı (martenzit, yüksek karbon eşdeğeri)
Önleme: Ön ısıtma + bazik elektrod + H5 sınıfı sarf + yavaş soğutma. EN ISO 1011-2 Metot B'ye göre hesaplanır.
2. Sıcak Çatlak (Hot Crack)
Katılaşma sırasında, yüksek sıcaklıkta oluşur. Tipik olarak paslanmaz çeliklerde, alüminyumda ve nikel alaşımlarında karşılaşılır. Sebep: Kükürt, fosfor gibi düşük erime noktalı bileşenlerin tane sınırında segregasyonu.
3. Gözenek (Porozite)
Kaynak metalinde tutulu kalan gaz boşluklarıdır. Ana sebepleri:
- Yüzey kirliliği (yağ, pas, boya, nem)
- Yetersiz koruyucu gaz akışı veya yanlış gaz seçimi
- Yanlış elektrod açısı veya hızı
- Rüzgar etkisi (saha kaynağında)
4. Eksik Nüfuziyet (Lack of Penetration)
Kaynak metalinin kök bölgesine yeterince inememesi durumudur. Kalın kesit kaynaklarında en kritik hatadır. Tespit: Ultrasonik (UT) veya radyografik (RT) muayene zorunludur.
5. Yan Duvar Yetmezliği (Lack of Side Wall Fusion)
Kaynak metali ile ana metal arasındaki erime hattının yetersiz olmasıdır. Genellikle düşük ısı girdisi, hızlı kaynak veya yanlış elektrod açısı sonucu oluşur. UT ve RT ile tespit edilir.
Hata Tespiti — NDT Yöntemleri
| Yöntem | Tespit Edilen Hatalar | Standart |
|---|---|---|
| VT (Görsel) | Yüzey çatlağı, gözenek, çentik kenar | EN ISO 17637 |
| PT (Penetrant) | Yüzeye açık çatlak, gözenek | EN ISO 3452 |
| MT (Manyetik) | Yüzey + yüzey altı çatlak (ferromanyetik) | EN ISO 17638 |
| UT (Ultrasonik) | İç hatalar, eksik nüfuziyet, yan duvar yetmezliği | EN ISO 17640 |
| RT (Radyografik) | İç hatalar, gözenek, cüruf, çatlak | EN ISO 17636 |
Onarım Stratejisi
- Hata sınırlandırması: NDT ile boyut ve konum belirlenir.
- Çıkarma: Karbon ark olukçuğu (gouging), taşlama veya frezelemeyle hatalı bölge kaldırılır.
- NDT kontrol: Hata tamamen çıkarıldı mı? PT/MT ile doğrulanır.
- Onarım kaynağı: Aynı veya daha düşük ısı girdisi, ön ısıtma + bazik elektrod.
- Final NDT: Onarım sonrası tam VT + UT/RT.
Pratik kural: Aynı bölgede 2 onarım sonrası başarısız olunursa parça reddedilir veya komple yeniden imal edilir.
NDT ve Kaynak Kalite Denetimine mi İhtiyacınız Var?
Kaynak hata analizi, NDT planlama ve onarım prosedürü hazırlama konularında destek alın.
İletişime Geçin →