Sac metal büküm operasyonlarında en kritik parametre K-faktörüdür. K-faktörü, büküm sırasında nötr eksenin sac kalınlığının içindeki konumunu tanımlar ve büküm payı (bend allowance) hesabının temelini oluşturur.
Yanlış K-faktörü kullanımı, açılmış boy hesabında (blank length) hata anlamına gelir; bu da büküm sonrası parça boyutunun teknik resimden sapmasına yol açar. Hassas toleranslı parçalarda bu hata birikimli olarak kabul sınırlarını aşabilir.
K-Faktörü ve Büküm Payı Hesabı
K-faktörü (0 ile 0,5 arasında değer alır), nötr eksenin iç büküm yarıçapından uzaklığını sac kalınlığına oranlar: K = t_nötr / t
Büküm payı (BA — Bend Allowance) formülü:
BA = (π/180) × A × (r + K×t)
Burada A = büküm açısı (derece), r = iç büküm yarıçapı (mm), t = sac kalınlığı (mm).
| Malzeme | Tipik K-Faktörü | Not |
|---|---|---|
| Yumuşak çelik (S235/S275) | 0,33 – 0,38 | Standart üretim için güvenilir değer |
| Yüksek mukavemetli çelik (S355/S420) | 0,38 – 0,42 | Geri yaylanma dikkate alınmalı |
| 304 Paslanmaz çelik | 0,38 – 0,45 | Geri yaylanma belirgindir |
| Alüminyum (5xxx serisi) | 0,38 – 0,45 | Temper durumuna göre değişir |
| Alüminyum (6xxx serisi, T6) | 0,40 – 0,50 | Kırılma riskine karşı r/t ≥ 2 önerilir |
Geri Yaylanma (Springback) Yönetimi
Büküm sonrası elastik geri yaylanma, özellikle yüksek mukavemetli çeliklerde ve paslanmazda önemli açı sapmasına yol açar. Geri yaylanma miktarı:
- Akma dayanımı yükseldikçe artar (S960QL'de belirgindir)
- İç büküm yarıçapı büyüdükçe artar
- Sac kalınlığı azaldıkça artar
Abkant pres uygulamalarında geri yaylanma kompanzasyonu CAM yazılımı tarafından açısal düzeltme olarak uygulanır. ArmaWeld'de her yeni malzeme ve kalınlık kombinasyonu için deneme büküm yapılarak kompanzasyon katsayısı kalibrasyon kaydına eklenir.
EN ISO 2768 Tolerans Sınıfları
Büküm boyutsal toleransları EN ISO 2768'e göre değerlendirilir. Açı toleransları için:
| Sınıf | ≤ 10 mm | 10–50 mm | 50–120 mm | Tipik Uygulama |
|---|---|---|---|---|
| f (ince) | ±0,05 mm | ±0,05 mm | ±0,08 mm | Hassas makine parçaları |
| m (orta) | ±0,1 mm | ±0,1 mm | ±0,15 mm | Genel imalat |
| c (kaba) | ±0,2 mm | ±0,3 mm | ±0,5 mm | Yapısal çelik |
| v (çok kaba) | ±0,5 mm | ±0,8 mm | ±1,2 mm | İkincil bileşenler |
EN 1090-2'deki tolerans gereklilikleri boyutsal doğruluk açısından EN ISO 13920 standardına atıfta bulunur. EXC3'te daha sıkı tolerans sınıfları (B veya C) genellikle şarttır.
Pratik Büküm Önerileri
İmalat mühendisliğinde büküm kalitesini artırmak için dikkat edilmesi gereken noktalar: Minimum iç büküm yarıçapı olarak r ≥ 1×t (yumuşak çelik) ve r ≥ 1,5×t (paslanmaz/yüksek mukavemetli) kuralı uygulanmalıdır. Büküm hattı haddeleme yönüne dik olduğunda kırılma riski azalır — özellikle yüksek mukavemetli ve temperlenmiş çeliklerde bu husus kritiktir. Büküm sırası; kapalı kutular gibi karmaşık geometrilerde iç bükümlerin önce yapılması ve her adımın çakışma kontrolüyle doğrulanması gerekir.
Büküm Projeniz İçin Teknik Değerlendirme
DXF dosyanızı veya teknik resminizi gönderin; K-faktörü, açılmış boy ve büküm sırası analizini birlikte yapalım.
Teklif İste →